Hơn 281.000 vị trí thiếu nhân lực tại doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (KMU) tại Đức đang chịu phần lớn tình trạng thiếu lao động lành nghề, nhưng đây không phải là lời hứa về một công việc có sẵn cho mọi ứng viên. Báo cáo KOFA công bố năm 2026 ước tính Đức thiếu 281.532 lao động lành nghề tại KMU trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025. Với người Việt quan tâm đến học nghề hoặc làm việc tại Đức, thông tin quan trọng nhất là: cơ hội tập trung ở những nghề và địa phương cụ thể; hồ sơ, tiếng Đức, quyền cư trú và yêu cầu công nhận bằng vẫn quyết định khả năng đi làm.

Con số 281.532 cần được hiểu đúng. Đây là Fachkräftelücke – khoảng thiếu hụt được tính toán từ nhu cầu tuyển dụng và nguồn cung lao động phù hợp – chứ không phải danh sách 281.532 hợp đồng đang chờ ứng viên nước ngoài. Vì vậy, nên dùng nó để nhận diện xu hướng thị trường, không dùng thay cho việc kiểm tra vị trí tuyển dụng và điều kiện của từng nghề.

Khoảng thiếu nhân lực nằm chủ yếu ở KMU

Theo nghiên cứu về thiếu nhân lực theo quy mô doanh nghiệp của KOFA, 71,7% khoảng thiếu hụt lao động lành nghề thuộc về doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cùng kỳ phân tích, KMU thiếu 281.532 người, trong khi doanh nghiệp lớn thiếu 111.240 người. Báo cáo cũng cho biết khoảng 90% thiếu hụt ở nhóm nghề điện xây dựng, chăm sóc người cao tuổi và nha khoa tập trung ở KMU.

Điều này phù hợp với vai trò lớn của khối doanh nghiệp này trong nền kinh tế Đức. Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis) ghi nhận năm 2023 có 3,2 triệu KMU, tương đương 99,3% số doanh nghiệp thuộc phạm vi thống kê; 53% trong 38,3 triệu người làm việc nằm ở khối này. Theo cách phân loại thống kê của EU mà Destatis sử dụng, doanh nghiệp vừa có tối đa 249 người làm việc và doanh thu thường niên tối đa 50 triệu euro. Khái niệm Mittelstand trong đời sống kinh tế Đức có thể rộng hơn, vì còn hàm ý đặc điểm sở hữu và quản trị; không nên đồng nhất hoàn toàn hai khái niệm.

Thị trường không thiếu nhân lực như nhau ở mọi nơi. KOFA nêu các nghề chăm sóc, y tế và xây dựng là nơi KMU chịu áp lực rõ rệt, còn chăm sóc – giáo dục trẻ em, công tác xã hội và quy hoạch/giám sát xây dựng là những nhóm có cạnh tranh mạnh với doanh nghiệp lớn. Vì thế, một ứng viên nên bắt đầu từ nghề cụ thể và bang hoặc địa phương cụ thể, thay vì chỉ tìm theo nhãn “Mittelstand”.

Không bắt buộc có bằng đại học, nhưng phải đáp ứng chuẩn nghề

Báo cáo KOFA cho thấy ở KMU có tỷ trọng lớn lao động sở hữu bằng đào tạo nghề hoàn chỉnh; trong các công ty lớn, lao động có trình độ đại học xuất hiện nhiều hơn. Đây là lý do con đường Ausbildung có thể phù hợp với người không đi theo bậc đại học. Tuy nhiên, “không bắt buộc bằng đại học” không có nghĩa là không cần trình độ: từng nghề có yêu cầu đầu vào, chương trình đào tạo, tiếng Đức và quy trình tuyển chọn riêng.

Dữ liệu chính thức của Cơ quan Việc làm Liên bang Đức cho thấy tính đến 30/9/2025 vẫn còn 54.000 vị trí đào tạo nghề doanh nghiệp chưa được lấp đầy. Những nhóm khó tuyển gồm thực phẩm, xây dựng và nghề liên quan, nhà hàng, kim loại, kỹ thuật chỉnh hình – phục hồi chức năng, trợ lý y tế và vận tải. Nhưng cùng thời điểm, 40.000 người đăng ký vẫn chưa có chỗ học nghề. Bằng chứng này cho thấy vấn đề không chỉ là số chỗ trống mà còn là sự lệch nhau về địa điểm, nghề, năng lực và điều kiện của ứng viên.

Người Việt đang có bằng nghề cũng không nên mặc định bằng sẽ được công nhận toàn phần. Cổng thông tin chính phủ Anerkennung in Deutschland nêu rõ cơ quan có thẩm quyền sẽ đối chiếu văn bằng và kinh nghiệm với nghề tham chiếu tại Đức. Kết quả có thể là được công nhận, có khác biệt đáng kể hoặc không được công nhận; trong nhiều trường hợp, khác biệt có thể được bù bằng khóa bổ sung. Với nghề có quy định pháp lý, đặc biệt một số nghề thuộc lĩnh vực y tế, công nhận là bắt buộc để hành nghề. Với nghề không được quản lý bằng giấy phép, việc công nhận có thể không bắt buộc nhưng vẫn hữu ích cho hồ sơ và cư trú.

Lộ trình thực tế dành cho ứng viên từ Việt Nam

1. Chọn một nghề và kiểm tra yêu cầu thực tế. Đọc mô tả đào tạo, địa điểm, giờ làm, mức trợ cấp và các điều kiện riêng của doanh nghiệp. Danh sách cơ hội tại chuyên mục Kiến thức của Aspira Việt Nam có thể giúp đặt các bài hướng dẫn trong cùng bối cảnh, nhưng nguồn tuyển dụng và cơ quan có thẩm quyền vẫn là căn cứ cuối cùng.
2. Chuẩn bị tiếng Đức và hồ sơ. Nhà tuyển dụng có thể yêu cầu mức tiếng khác nhau. Đừng coi B1 là bảo đảm được nhận: trong nghề có tiếp xúc khách hàng, học lý thuyết hoặc công việc chăm sóc, mức giao tiếp thực tế có ý nghĩa đặc biệt.
3. Chỉ làm thủ tục thị thực khi đã kiểm tra đúng loại hồ sơ. Trang chính thức Make it in Germany cho biết visa học nghề thường yêu cầu có chỗ học nghề cụ thể và, nếu cơ sở đào tạo chưa kiểm tra ngôn ngữ hoặc không có khóa tiếng dự bị, thường cần tiếng Đức B1. Với đào tạo tại doanh nghiệp, trợ cấp đào tạo có thể được dùng để chứng minh khả năng tự trang trải; ngưỡng được nêu cho năm 2026 là 1.048 euro bruto hoặc 822 euro net mỗi tháng. Nếu chưa có chỗ học nghề, diện visa tìm chỗ học nghề có điều kiện riêng, gồm giới hạn dưới 35 tuổi, bằng cấp phù hợp, B1 và chứng minh tài chính.
4. Kiểm tra công nhận bằng theo từng nghề. Dùng công cụ tìm nghề tham chiếu và cơ quan xử lý trên cổng Anerkennung trước khi chi tiền cho dịch vụ hoặc dịch thuật không cần thiết.

Thiếu nhân lực tại KMU là một tín hiệu thị trường đáng tin cậy, đặc biệt ở các nghề đào tạo nghề, chăm sóc và xây dựng. Song cơ hội bền vững không nằm ở một con số tổng hợp mà ở việc ghép đúng nghề, trình độ tiếng, giấy tờ và nơi tuyển dụng. Cách tiếp cận này giúp ứng viên tránh hai cực đoan: bỏ qua thị trường vì nghĩ chỉ có tập đoàn lớn mới đáng nộp hồ sơ, hoặc tin rằng mọi chỗ thiếu người đều tự động mở cửa cho người từ nước ngoài.