Đức có thể thiếu 4,3 triệu lao động đến 2036: Người Việt cần chuẩn bị gì?

Đức có thể thiếu khoảng 4,3 triệu lao động vào năm 2036, theo dự báo mới của Viện Kinh tế Đức (IW). Đây là tín hiệu quan trọng với người Việt đang tìm đường học nghề hoặc làm việc tại Đức, nhưng không phải lời bảo đảm tuyển dụng. Cơ hội thực tế phụ thuộc vào nghề nghiệp, năng lực tiếng Đức, việc công nhận bằng cấp và loại thị thực phù hợp.

Nghiên cứu của IW công bố tháng 6/2026 dự báo lực lượng lao động tiềm năng của Đức sẽ giảm khoảng 4,3 triệu người đến năm 2036. Báo cáo cho rằng nhiều người thuộc thế hệ sinh đông sau chiến tranh sẽ đến tuổi nghỉ hưu hơn số người trẻ bước vào độ tuổi lao động. Vì vậy, đây trước hết là dự báo về quy mô nguồn nhân lực, không phải con số vị trí tuyển dụng đang mở.

Vì sao dự báo thiếu lao động tại Đức đáng chú ý?

IW ước tính gần 20 triệu người thuộc các lứa tuổi sinh từ 1954 đến 1969. Đến năm 2036, khi nhóm này lần lượt chạm tuổi nghỉ hưu, bình quân khoảng 1,3 triệu người mỗi năm rời độ tuổi lao động, trong khi chỉ khoảng 800.000 người trẻ gia nhập. Chênh lệch vào khoảng 500.000 người mỗi năm khiến tiềm năng lao động có thể giảm khoảng 7%, còn xấp xỉ 51 triệu người vào năm 2036.

Điểm cần lưu ý là con số 4,3 triệu thuộc một kịch bản dự báo, không phải kết luận không thể thay đổi. Quy mô lực lượng lao động còn chịu tác động bởi nhập cư, tỷ lệ tham gia việc làm, số giờ làm, năng suất và chính sách giữ chân người lớn tuổi. Chính IW cũng nêu hai hướng chính: khuyến khích nhiều người làm việc lâu hơn và tạo điều kiện thu hút lao động có tay nghề từ nước ngoài.

Sức ép nhân khẩu học không có nghĩa mọi ngành đều thiếu người như nhau. Phân tích thiếu hụt nhân lực năm 2025 của Cơ quan Việc làm Liên bang Đức xác định 157 nghề đang thiếu lao động có tay nghề; nổi bật có điều dưỡng, một số nghề y tế, xây dựng và thủ công. Cơ quan này cũng lưu ý không có bằng chứng về tình trạng thiếu lao động phổ biến ở mọi nghề. Đây là giới hạn quan trọng khi đọc các con số tổng quát về thị trường Đức.

Cơ hội cho người Việt nằm ở đâu?

Người Việt không được hưởng lợi chỉ vì Đức cần thêm lao động. Nhà tuyển dụng vẫn cần người đáp ứng tiêu chuẩn của vị trí, còn cơ quan chức năng xét hồ sơ theo quy định cư trú. Tuy vậy, dự báo dân số cùng chính sách thu hút nhân lực quốc tế tạo bối cảnh thuận lợi hơn cho những ứng viên có chuẩn bị.

Nhóm nghề cần theo dõi sát nhất là chăm sóc sức khỏe, các nghề kỹ thuật – thủ công, xây dựng và một số nghề dịch vụ. Với điều dưỡng, nhu cầu cao đi kèm yêu cầu chặt về ngôn ngữ, năng lực chuyên môn và quyền hành nghề. Với nghề kỹ thuật, doanh nghiệp thường đánh giá trực tiếp khả năng thực hành, kinh nghiệm và mức độ phù hợp với chương trình đào tạo hoặc công việc.

Không nên mặc định công nghệ thông tin luôn nằm trong nhóm thiếu hụt. Dữ liệu mới của Cơ quan Việc làm Liên bang cho thấy năm 2025 không còn xác định thiếu hụt ở phát triển phần mềm, dù nhu cầu nhân lực chất lượng cao vẫn có thể tồn tại theo chuyên môn, địa phương và doanh nghiệp. Cách tiếp cận an toàn là kiểm tra tin tuyển dụng và yêu cầu của nghề cụ thể, thay vì chọn ngành chỉ vì một nhãn “đang khát nhân lực”.

Ausbildung có phải con đường phù hợp?

Ausbildung là đào tạo nghề kết hợp học tại trường nghề và thực hành tại doanh nghiệp. Đây có thể là lộ trình phù hợp với người chưa có bằng cấp nghề được công nhận tại Đức, nhưng không phải “tấm vé bảo đảm” sang Đức hay định cư. Theo hướng dẫn thị thực đào tạo nghề của cổng chính thức Make it in Germany, người xin visa cần có chỗ học nghề cụ thể, chứng minh năng lực ngôn ngữ cần thiết và bảo đảm chi phí sinh hoạt.

Với chương trình đào tạo nghề có chất lượng, tiếng Đức trình độ B1 thường được yêu cầu nếu cơ sở đào tạo chưa kiểm tra năng lực ngôn ngữ hoặc không có khóa dự bị. Mức này không phải chuẩn chung cho mọi trường hợp: yêu cầu của doanh nghiệp, trường nghề và nghề được chọn có thể cao hơn. Cũng theo hướng dẫn này, người hoàn thành đào tạo nghề có thể xin phép ở lại tối đa 18 tháng để tìm việc làm có trình độ. Điều đó khác với quyền ở lại vĩnh viễn và vẫn đi kèm các điều kiện luật định.

Kiểm tra bằng cấp trước khi nộp hồ sơ

Người đã tốt nghiệp hoặc có kinh nghiệm nên xác định nghề của mình có phải nghề được quản lý hay không. Cổng Recognition in Germany của Chính phủ Đức giải thích rằng nghề được quản lý đòi hỏi công nhận chuyên môn và có thể cần thêm điều kiện để được hành nghề; với nghề không được quản lý, công nhận không phải lúc nào cũng bắt buộc nhưng có thể cần cho một số diện nhập cảnh hoặc có lợi khi xin việc.

Đây là lý do hồ sơ không nên bắt đầu từ lời quảng cáo lương hay hứa hẹn “bao đậu visa”. Ứng viên cần đối chiếu ngành nghề với cơ quan có thẩm quyền, chuẩn bị văn bằng, bảng điểm, giấy tờ kinh nghiệm và bản dịch theo yêu cầu. Quá trình này có thể mất thời gian, đặc biệt với nhóm nghề y tế.

Một lộ trình chuẩn bị thực tế

1. Chọn mục tiêu rõ ràng: học nghề, làm việc theo chuyên môn sẵn có hay thực hiện thủ tục công nhận bằng cấp.
2. Kiểm tra nghề và yêu cầu pháp lý: xác định nghề có được quản lý, cần công nhận hay cần giấy phép hành nghề không.
3. Học tiếng Đức theo yêu cầu thực tế: đừng coi B1 là mức đủ cho mọi công việc hoặc mọi chương trình.
4. Đọc kỹ hợp đồng: kiểm tra nơi đào tạo, lương, thời gian thử việc, hỗ trợ chỗ ở và phần chi phí còn thiếu cần tự chứng minh.
5. Nộp theo nguồn chính thức: dùng hướng dẫn thị thực đang có hiệu lực tại thời điểm nộp hồ sơ.

Độc giả có thể tham khảo thêm chuyên mục Kiến thức của Aspira Việt Nam để xây dựng nền tảng trước khi lập kế hoạch. Dự báo của IW cho thấy thị trường Đức sẽ chịu áp lực dài hạn, nhưng quyết định di chuyển quốc tế nên dựa trên hồ sơ cá nhân và quy định hiện hành, không chỉ trên một con số lớn.