Người Đức có thân thiện không? Góc nhìn thực tế để hòa nhập

Người Đức có thân thiện không? Câu trả lời hữu ích nhất là: không nên đo bằng một khuôn mẫu chung. Người mới đến có thể thấy cách giao tiếp ở Đức ít thân mật hơn điều mình quen ở Việt Nam; nhưng một cuộc gặp ngắn, một đồng nghiệp bận rộn hay một thủ tục hành chính khó khăn không đủ để kết luận về thiện chí của cả xã hội. Điều cần chuẩn bị là cách đọc tình huống, năng lực ngôn ngữ và mạng lưới hỗ trợ khi cần.

Với người sang Đức để học, học nghề hoặc làm việc, nỗi lo thực chất thường không chỉ là “có được chào đón hay không”. Đó còn là lo không hiểu quy tắc ngầm, không biết hỏi ai khi có việc, hoặc khó tạo quan hệ trong những tháng đầu. Nhìn đúng vấn đề giúp việc hòa nhập bớt phụ thuộc vào ấn tượng ban đầu.

Đừng biến khác biệt giao tiếp thành phán xét về con người

“Thân thiện” không có một biểu hiện duy nhất. Có người xem việc chủ động hỏi chuyện riêng là gần gũi; người khác lại cho rằng tôn trọng khoảng cách cá nhân mới là lịch sự. Trong học tập và công việc, cách trao đổi ngắn gọn, đi thẳng vào việc hoặc tách bạch giờ làm với đời sống riêng có thể làm người mới cảm thấy lạnh nhạt. Tuy vậy, đó cũng có thể chỉ là cách tổ chức giao tiếp của một môi trường cụ thể.

Vì thế, thay vì cố đoán cảm xúc từ nét mặt hay mức độ cởi mở trong lần đầu gặp, hãy dựa vào những tín hiệu có thể kiểm chứng: họ có trả lời rõ ràng không, có tôn trọng lịch hẹn không, có chỉ bạn đến đúng đầu mối khi không tự giải quyết được không. Những hành động này nói nhiều hơn một định kiến về quốc tịch.

Điều này cũng áp dụng theo chiều ngược lại. Không phải mọi người Đức đều giống nhau, và trải nghiệm ở Berlin, một thị trấn nhỏ, trường đại học hay nơi thực tập có thể rất khác nhau. Tuổi tác, ngành nghề, khả năng dùng tiếng Anh, hoàn cảnh khu vực và cá tính từng người đều ảnh hưởng đến cuộc gặp gỡ. Một bài viết có trách nhiệm không thể thay thế trải nghiệm cá nhân bằng các khẳng định kiểu “người Đức luôn…” hoặc “người Đức không bao giờ…”.

Hòa nhập cần kỹ năng và điểm tựa, không chỉ sự tự tin

Tiếng Đức không phải điều kiện duy nhất để có bạn bè, nhưng nó mở rộng đáng kể khả năng tự xoay xở: hiểu thư từ, trao đổi ở nơi làm việc, tham gia hoạt động địa phương và xử lý các tình huống hằng ngày. Cổng thông tin chính thức Make it in Germany về vai trò của tiếng Đức trong hòa nhập lưu ý rằng ngôn ngữ giúp người mới tham gia đời sống xã hội và giao tiếp không chính thức với đồng nghiệp dễ hơn. Đây là lợi thế thực tế, không phải phép thử xem ai “được chấp nhận” hơn ai.

Hãy bắt đầu bằng những việc có quy mô nhỏ: chào hỏi nhất quán, hỏi lại khi chưa hiểu, xác nhận lịch hẹn, đến đúng giờ và báo sớm nếu có thay đổi. Khi muốn làm quen, một lời mời cụ thể thường dễ được đáp lại hơn lời nói chung chung: cùng ăn trưa, tham gia câu lạc bộ, đi sự kiện của lớp hoặc luyện ngôn ngữ theo cặp. Nếu bị từ chối, đó chưa chắc là đánh giá về bạn; lịch cá nhân, áp lực học tập và thói quen riêng đều có thể là lý do.

Với sinh viên bậc đại học, DAAD hướng dẫn về những đầu mối tại trường nêu rõ International Office là nơi hỗ trợ sinh viên quốc tế về các vấn đề tổ chức; nhiều trường còn có chương trình buddy và nhóm sinh viên quốc tế. Đây là các kênh thiết thực hơn việc chịu đựng cảm giác lạc lõng một mình. Với người học nghề hoặc đi làm, hãy hỏi đơn vị đào tạo, trường nghề, người phụ trách nhân sự hoặc dịch vụ tư vấn di trú tại địa phương về đầu mối phù hợp.

Khi cảm giác không được chào đón là một vấn đề thật

Không nên lãng mạn hóa trải nghiệm ở nước ngoài. Rào cản ngôn ngữ, cô đơn, hiểu lầm văn hóa và phân biệt đối xử là những khả năng có thật, không phải bằng chứng cho thấy bạn chưa cố gắng đủ. Cần tách một trải nghiệm giao tiếp khó chịu khỏi hành vi xúc phạm, đe dọa hoặc đối xử bất lợi có hệ thống. Việc ghi lại thời gian, địa điểm, nội dung trao đổi và người chứng kiến có thể hữu ích nếu bạn cần báo cáo hoặc xin tư vấn.

Đức có các khóa hội nhập kết hợp học tiếng với định hướng về đời sống, văn hóa, chính trị và cách làm việc với cơ quan công quyền. Theo thông tin chính thức về khóa hội nhập, điều kiện tham gia tùy tình trạng cư trú và năng lực ngôn ngữ; các cơ quan địa phương hoặc dịch vụ tư vấn có thể hướng dẫn thêm. Không phải ai cũng thuộc diện tham gia, vì vậy cần kiểm tra trường hợp của chính mình thay vì dựa vào lời truyền miệng.

Nếu gặp vấn đề trong trường, hãy tìm International Office, bộ phận tư vấn sinh viên hoặc đại diện sinh viên. Trong công việc, dùng quy trình nội bộ và hỏi nơi tư vấn độc lập khi cần. Mục tiêu không phải là chịu đựng để “hòa nhập”, mà là có thông tin, có người hỗ trợ và bảo vệ được quyền lợi của mình.

Chuẩn bị trước khi sang Đức

• Học tiếng Đức theo mục tiêu thực tế: giới thiệu bản thân, hỏi đường, xử lý thư từ, giao tiếp tại lớp hoặc nơi làm việc.
• Tìm trước địa chỉ của trường, cơ sở đào tạo, International Office hoặc đầu mối tư vấn địa phương.
• Tham gia một hoạt động đều đặn để tạo quan hệ theo thời gian thay vì đặt áp lực phải có bạn ngay lập tức.
• Giữ liên lạc với cộng đồng quen thuộc, nhưng dành không gian cho các mối quan hệ ngoài cộng đồng đó.
• Xem thêm các bài Kiến thức & tin tức Đức–Việt của Aspira để chuẩn bị cho học tập, việc làm và đời sống tại Đức.

Người Đức có thân thiện không không phải là câu hỏi có đáp án chung cho mọi người. Một sự chuẩn bị tốt giúp bạn nhận ra khác biệt giao tiếp mà không vội phán xét, tìm được hỗ trợ khi cần và xây dựng các quan hệ phù hợp với chính mình.