Đi lại ở Đức: 5 nguyên tắc thực tế khi dùng giao thông công cộng

Văn hóa đi lại ở Đức không phải là một bộ “luật ngầm” đồng nhất cho mọi thành phố. Điều người mới đến cần nắm là các quy định có thể kiểm tra: đi đúng vé, theo dõi thông tin chuyến đi thực tế, tôn trọng khu yên tĩnh khi có biển báo và không cản trở người khác trong không gian chung. Làm đúng những điều này giúp giảm rủi ro bị phạt, lỡ chuyến hoặc gây khó chịu không cần thiết.

Cần tránh những khái quát tuyệt đối như tàu xe ở Đức luôn đúng giờ hay mọi người trên tàu đều phải im lặng. Dữ liệu và quy định của Deutsche Bahn cho thấy tình hình phụ thuộc loại hình vận tải, tuyến đường và khu vực trên tàu. Vì vậy, cách chuẩn bị đáng tin cậy nhất là đọc nội quy của nhà vận hành và kiểm tra hành trình ngay trước khi khởi hành.

1. Có vé hợp lệ trước khi đi

Đây là quy tắc có hệ quả rõ ràng nhất. Nhiều mạng lưới không kiểm vé tại cổng ở mọi ga hoặc ngay khi hành khách lên xe, nhưng việc không thấy nhân viên kiểm tra không đồng nghĩa với việc có thể đi mà không mua vé. Theo Điều 6 Quy chế vận tải đường sắt của Đức, hành khách không có vé hợp lệ hoặc không xuất trình được vé khi bị kiểm tra phải trả khoản phụ phí bằng hai lần giá vé thông thường cho quãng đường đã đi, tối thiểu 60 euro.

Trước chuyến đi, hãy kiểm tra bốn điểm: vé có hiệu lực từ thời điểm nào, dùng cho vùng nào, có cần kích hoạt hay xác nhận không và có kèm điều kiện về danh tính không. Với vé điện tử, nên để sẵn điện thoại có pin và giấy tờ nhận dạng nếu ứng dụng hoặc loại vé yêu cầu. Trường hợp không mua được vé vì không có quầy bán hoặc máy bán vé không hoạt động là một ngoại lệ pháp lý cụ thể, không phải lý do chung để lên tàu trước rồi tính sau.

2. Cập nhật giờ chạy thay vì tin hoàn toàn vào lịch in sẵn

Đúng giờ giúp tránh lỡ chuyến, nhưng lịch chạy không phải là cam kết rằng mọi chuyến tàu sẽ không trễ. Deutsche Bahn ghi nhận tỷ lệ đúng giờ vận hành của tàu đường dài năm 2025 là 60,1%; tàu khu vực là 89,2%. Trong cách tính này, một điểm dừng được coi là đúng giờ nếu đến muộn dưới sáu phút. Các con số và phương pháp đo được công bố trong báo cáo đúng giờ năm 2025 của Deutsche Bahn.

Vì thế, khi có cuộc hẹn quan trọng, hãy để thời gian đệm và kiểm tra bảng điện tử hoặc ứng dụng chính thức trong ngày đi. Các thay đổi về sân ga, chuyến thay thế, hủy chuyến và thời gian nối chuyến có thể xuất hiện sát giờ. Thói quen này thực tế hơn việc dựa vào định kiến về tính đúng giờ của một quốc gia.

Trong bản giải thích số liệu tháng 7/2026, Deutsche Bahn cũng cho biết thời tiết, khối lượng sửa chữa hạ tầng và các sự cố có thể ảnh hưởng đến vận hành; trang này nêu rõ cách hãng tính các chỉ số đúng giờ. Xem phương pháp và số liệu đúng giờ theo tháng của Deutsche Bahn để hiểu giới hạn của lịch trình.

3. Nhường hành khách xuống trước, giữ cửa và lối đi thông thoáng

Khi tàu hoặc xe đến, đứng lệch sang hai bên cửa để người bên trong xuống trước rồi mới bước lên. Đây là cách đơn giản để dòng người di chuyển nhanh hơn, nhất là ở ga đông. Không đứng chắn ngay cửa, không đặt va li hoặc xe đẩy ở lối đi và không dừng đột ngột sau khi bước lên toa.

Không gian cá nhân cũng cần được xử lý theo hoàn cảnh. Khi tàu vắng, chọn chỗ ngồi không gây vướng cho người khác; khi tàu đông, ưu tiên chỗ đứng gọn, cất balô tránh va chạm và nhường khu vực ưu tiên cho người cần hỗ trợ. Đây là phép lịch sự đô thị có ích, không nên diễn giải thành một chuẩn mực cứng nhắc về khoảng cách giữa mọi người.

4. Khu yên tĩnh có quy định riêng, không áp dụng cho mọi toa tàu

Trên một số chuyến ICE có Ruhebereich, tức khu yên tĩnh. Theo hướng dẫn của Deutsche Bahn về khu di động và khu yên tĩnh trên ICE, tại đây không được khuyến khích gọi điện, để chuông reo, nghe nhạc lớn kể cả qua tai nghe hoặc thực hiện hoạt động gây ồn khác. Các khu này có thể nằm trong khoang, ICE Lounge hoặc cả một toa.

Ngoài Ruhebereich, không có căn cứ để nói rằng mọi phương tiện công cộng ở Đức đều phải giữ im lặng tuyệt đối. Cách ứng xử phù hợp là dùng tai nghe, giữ âm lượng vừa phải và chuyển cuộc gọi dài đến khu vực ít ảnh hưởng hành khách khác. Người cần không gian yên tĩnh nên chủ động chọn đúng khu vực khi đặt chỗ, thay vì kỳ vọng toàn bộ toa tàu vận hành như một thư viện.

5. Giữ sạch không gian chung và đọc nội quy của từng hãng

Không nên khẳng định việc ăn uống bị cấm trên toàn bộ phương tiện công cộng ở Đức. Các điều kiện vận tải thay đổi theo nhà khai thác và tuyến. Tuy nhiên, để không gây phiền cho người xung quanh, hãy tránh thức ăn có mùi nồng, đồ uống dễ đổ, rác và hành lý cồng kềnh chắn lối. Khi chưa rõ, biển báo trên xe, tại ga hoặc trong ứng dụng của nhà vận hành là nguồn hướng dẫn cần ưu tiên.

Nguyên tắc tương tự áp dụng cho xe đạp, thú cưng, hành lý lớn và chỗ ngồi ưu tiên: hãy xem điều kiện vận tải của tuyến đang sử dụng, bởi một quy định ở Berlin có thể không giống tại một thành phố khác. Đó là giới hạn quan trọng khi nói về “văn hóa đi lại ở Đức”: hành vi xã hội có thể đa dạng, còn điều khoản chính thức mới là căn cứ để quyết định.

Chuẩn bị ít nhưng đúng giúp chuyến đi bớt áp lực

Điều cần nhớ không phải là cố bắt chước một hình dung chung chung về người Đức, mà là chuẩn bị cho chuyến đi cụ thể: mua và lưu vé hợp lệ, xem thông tin thời gian thực, nhận diện khu yên tĩnh và giữ lối đi sạch, thoáng. Các bước này vừa bảo vệ quyền lợi của chính hành khách, vừa giúp không gian chung vận hành dễ chịu hơn.

Nếu đang chuẩn bị học tập hoặc làm việc ở Đức, bạn có thể xem thêm chuyên mục Kiến thức của Aspira Việt Nam để hệ thống hóa các việc cần chuẩn bị trước khi đi.